दशगजा क्षेत्रमा गस्ती गर्दै सशस्त्र प्रहरी

– रञ्जित लामा
बेलौरी, १८ जेठ । बैलौरी नगरपालिका–१ फटैया निवासी पशुपतिदेवी सुनारको जमिन बिगत केहि वर्षदेखि भारतको अधिनमा छ ।

नेपाल भारत÷सीमाको पिलर नम्बर २०१ नजिकै रहेको उनको एक बिगाह ६ कट्टा जमिन भारतीय पक्षले आफ्नो देश भित्र पर्छ भन्दै उपभोग गर्न रोक लगाएको छ । २०२८ सालदेखि बसोबास गर्दै आएकी सुनारको जमिन २०३५ सालमा कित्ताकाट गरी नेपाल सरकारले २०३६ सालतिर जग्गा धनी लालपूर्जा दिएको थियो ।

वर्षौदेखि उपभोग गर्दै आएको जमिन आफुले उपभोग गर्न नपाएको पीडा सहदै आएको धेरै समय भैसक्यो । जमिन उपभोग गराईदिने पहल कसैले गरेको छैन । सो जमिनलाई भारतको चङ्गुलबाट छुटाउन सयौं पटक जिल्ला धाएको अनुभव उनीसँगै ताजै छ । यसै जमिनका लागि बिगतमा निकै संघर्षशील रहेकी उनी प्रशासनको फितलो कदमीले हाल उनी उदास बनेकी छिन् ।

जेठा छोरा प्रेमबहादुर सुनार पनि यस विषयमा निकै चिन्तित बनें । स्थानीय स्तरमा भन्नुपर्ने र गर्नुपर्ने हारगुहार गरेर असफल भएपछि हाल उनी पनि उदास बन्दै गएको छ ।

प्रेमबहादुर अब सो जमिन नेपाल सरकारले आफूहरुलाई फर्काइदेला भन्ने विषयमा आशावादी हुन सकेको छैन । “स्थानीयस्तरबाट बेलाबेलामा पत्रपत्रिका र टेलिभिजनमार्फत यस विषयमा भारतीय अतिक्रमण र दादागिरिको विषय प्रसङ्ग नउठेको पनि हैन । तर आजसम्म सुनवाई हुनसकेको छैन” –उनी भन्छन् ।

अर्का एकजना पशुपतिदेवीकै साँधसधियार करनबहादुर सुनारको हातमा जग्गाको लालपुर्जा छ, तर १५ वर्षदेखि आफ्नो जमिन उपभोग गर्न पाएको छैन । उनको पनि जमिन नेपाल भारत सीमाको पिलर नम्बर २०० नजिकै १ बिगाह जमिन छ । सो जमिन पनि भारतीय पक्षले आफ्नो देश भित्र पर्छ भन्दै उपभोग गर्न रोक लागाएको छ ।

२०५८ सालबाट सुनारको जमिन भारतीय पक्षले कब्जा गरेपछि जमिन उपभोग गर्न पाएका छैनन् । ‘मेरो जमिन भारतको हो भन्दै बेला बेलामा भारतीय बन बिभागका कर्मचारीहरुले धम्काउँने, दुव्र्यबहार गर्ने गर्दछन् ’ सुनारले भने– ‘के गर्ने नामको मात्रै जमिन छ ।’ सो क्षेत्रका सीमामा बस्ने अधिकांश नेपालीहरुको समस्या यस्तै छ ।

‘नेपाल सरकारले यो जग्गा हाम्रो होइन भन्न सकोस्, भारतमै पर्छ भनी किटानी गरोस् हैन भने हामीले लालपूर्जा भएको जग्गा जोत पोत गर्न पाउनु पर्छ उनले भने । सुनारको २०० र २०१ को दूरीमा पर्ने १ बिगाह जमिन भारतीय पक्षले खेती लगाउन नदिएर बाँझै रहेको छ ।

त्यस्तै बेलौरी नगरपालिका–१, फटैयाका मानबहादुर सुनारको समस्या पनि त्यस्तै छ । उनको पनि नेपाल भारत पिलर नम्बर २०० नजिकै रहेको डेढ बिगाह जमिन पनि भारतीय पक्षको धम्कीका कारण आधा बाँझो र आधा आबाद छ । ‘भारतीय बन बिभागका तर्फबाट बेला–बेलामा आई धम्काउँने जोतिरहेका हल गोरु खोलेर लिएर जाने, ट्रयाक्टर हैरो नै लिएर जमिन उपभोग नगर्न भन्दै धम्की पनि दिन्छन्’ उनले दुखेसो पोखे ।

यता प्रशासनिक निकाय पनि मौन जस्तै देखिन्छ । २०६७ सालमा संसदीय समिति र कञ्चनपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी बुद्धीबहादुर खड्काको नेतृत्वमा आएको टोलीले पीडित नेपालीहरुको लालपुर्जाको प्रतिलिपी पनि लगेर गएको सम्बद्ध श्रोतले जनाएको छ । तर हालसम्म सो समस्याको सम्बोधन हुनसकेको हैन ।

कञ्चनपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी मनोहरप्रसाद खनालका अनुसार यस विषयमा सम्पूर्ण प्रमाण र तथ्यहरुको व्यहोरा खुलाएर इलाका प्रशासन वा जिल्ला प्रशासनमा रीतपूर्वक आइपुगे यस समस्याको समाधान हुने बताए ।

सीमा समस्या सम्बन्धी अहिले नेपाल–भारतको तीन ओटा जोइन्ट प्राविधिक टोली नेपालको बिभिन्न भागमा काम गरिरहेको र दाङसम्म आइसकेको समेत प्रमुख जिल्ला अधिकारी खनालले बताए ।

तमाम घटना र तथ्यहरुलाई मध्यनजर गरिरहदा यस्तो लाग्छ, हामी संसारकै कुनै यस्तो ग्रहमा छौँ जहाँ, “जसको लट्ठी उसैको भैंसी” भन्ने आशय चरितार्थ हुने गर्दछ ।

भारतको वैभवता र विशालताको सामू नेपाल सरकारले घुँडा टेकेकै हो भने बितरण गरिएका सम्पूर्ण जग्गा धनी लालपूर्जाहरु फर्जि हो भन्न सकोस् हैन भने नेपालीले वर्षेनी पालपोत बुझाउँदै आएको जमिन नेपालकै हो भनि किटानी गर्न सकोस् ।